Elke keer als ik op vakantie verse broodjes koop bij de supermarkt of bakker, ben ik verbaasd over de diversiteit aan papieren/plastic zakken waarin deze gaan, maar ook hoe snel deze weer worden weggegooid. Gisteren ontving ik via Vinted een boek, verpakt in een broodzak. Iedereen die online tweedehands artikelen bestelt, weet dat de meest creatieve verpakkingen worden gebruikt, maar deze vorm van hergebruik kende ik nog niet. Het triggerde me om de broodzak toch eens nader te bekijken.

Deze zak bestond uit een combinatie van papier en plastic. Het totale gewicht was 589 gram; 7 gram verpakking: 6 gram papier en 1 gram plastic en een aanvulling voor de boekenkast. Er stond geen weggooi-instructie op. Verder onderzoek leerde me dat de consument de materialen zelf moet scheiden. Dat bleek lastig: papier en plastic scheurden beide snel.

De vraag is dan: in welke afvalbak hoort dit? Zeker onderweg, waar vaak maar één afvalbak staat, wordt er niet gescheiden. En eerlijk: wie, behalve de echte verpakkingsnerds, haalt deze zakken echt uit elkaar, zeker onderweg…? In de praktijk belandt deze verpakking waarschijnlijk in de verbrandingsoven.

De materiaalkeuze is verklaarbaar. Papier geeft een ambachtelijke uitstraling voor vers (afgebakken) broodjes, terwijl plastic zorgt voor zichtbaarheid van het product, wat de controle bij de kassa vereenvoudigt. Deze verpakking is sterk gedreven door zowel marketing- als functionele eisen.

Er zijn diverse alternatieven op de markt, elk met eigen voor- en nadelen:

• Volledig papieren zak: circa 7 gram en recyclebaar via oud papier (mits er geen vette etensresten op zitten). Onderweg, bij afwezigheid van een papierbak belandt deze bij het restafval. De zichtbaarheid is beperkt, tenzij een venster (bijvoorbeeld pergamijn) wordt toegepast.

• Volledig plastic zak: licht (2–3 gram) en geschikt voor PMD. Door het lichte gewicht is de CO₂ uitstoot in de productfase waarschijnlijk vergelijkbaar en het watergebruik zelfs mogelijk lager. Wanneer de zak echter niet in de afvalbak belandt, bestaat het risico op zwerfafval. Komt de zak wel in een afvalbak, is de vraag of deze zak ook via nascheiding daadwerkelijk bij een recycler terecht komt. In dit geval ga ik ervan uit dat niemand hier een papieren etiket op plakt met de ingrediënten, want dan hebben we weer een composiet verpakking, een plastic papier combinatie.

• Composteerbare zak: klinkt als een goed alternatief, echter leert de afvalscheidingswijzer mij dat deze bij het restafval moet. Mocht hij onverhoopt in de natuur terecht komen, dan vraag ik me af of hij werkelijk in de Nederlandse natuur ook afbreekt en geen microplastics achterlaat.
• Herbruikbare zak: interessant alternatief, mits deze vaak genoeg (tientallen tot honderd keer) wordt gebruikt. Anders zal de milieu-impact tijdens de productiefase veel groter zijn dan de alternatieven en dan heb ik nog niet naar de impact van het wassen van de wasmachine gekeken. En eerlijk, ik vergeet ze altijd mee te nemen.

Mijn conclusie: de huidige combinatie van papier en plastic is functioneel logisch, maar vanuit afvalperspectief de minst logische keuze. Een betere oplossing ligt in mono materialen. Uiteindelijk zal de keuze afhangen van welk duurzaamheidsaspect (o.a. CO2 impact, circulariteit of zwerfafval) het zwaarste weegt bij het maken van een duurzame keuze.